Şikayət necə yazılır? Düzgün şikayət ərizəsinin tərtibi

Hazırda hüquqların müdafiəsi üçün ən çox istifadə olunan vasitələrdən biri şikayət ərizəsi ilə müraciət etməkdir. Praktikada bir çox insan "şikayət necə yazılır", "şikayət ərizəsi necə yazılır" və "düzgün şikayət tərtibi necə olmalıdır" kimi suallarla qarşılaşır. Əslində düzgün hazırlanmış hüquqi şikayət ərizəsi həm problemin mahiyyətini aydın göstərir, həm də müraciət edən şəxsin mövqeyini daha güclü edir.

Şikayət vermək sadəcə narazılıq bildirmək deyil. Şikayət o zaman effektiv olur ki, orada hüququn pozulması, həmin pozuntunun nədən ibarət olduğu və səlahiyyətli orqandan hansı tədbirin görülməsi istənildiyi aydın şəkildə göstərilsin. Xüsusilə dövlət orqanına şikayət və ya inzibati şikayət qaydası ilə müraciət edərkən mətnin strukturu, hüquqi əsaslandırma və tələb hissəsi çox önəmlidir.

Şikayət nədir və digər müraciətlərdən nə ilə fərqlənir?

Şikayət pozulmuş hüquq və azadlıqların bərpası və müdafiəsi ilə bağlı tələbləri ehtiva edən müraciətdir. Bu baxımdan şikayət adi ərizə və ya təklifdən fərqlənir, çünki burada məqsəd konkret hüquq pozuntusunun aradan qaldırılmasıdır.

Şikayətin əsas xüsusiyyətləri bunlardır:

• Sizin qanunla qorunan hüququnuz mövcuddur.
• Həmin hüquq pozulub.
• Siz pozulmuş hüququn bərpası üçün müəyyən tədbirlərin görülməsini tələb edirsiniz.

Başqa sözlə, hüquqi şikayət ərizəsi sadəcə məlumat vermək üçün yox, nəticə almaq üçün yazılır.

Şikayət ərizəsi necə yazılır?

Şikayət ərizəsi necə yazılır sualının ən düzgün cavabı budur: qısa, dəqiq, faktlara əsaslanan və hüquqi baxımdan əsaslandırılmış şəkildə. Qanun yazılı müraciət üçün sərt forma tələb etmir, lakin müraciətdə ünvanlanan orqan və ya vəzifəli şəxs, müraciət edən şəxsin adı, ünvanı, imzası və tarixi göstərilməlidir.

Düzgün şikayət tərtibi üçün müraciəti aşağıdakı hissələr üzrə qurmaq daha məqsədəuyğundur:

• Başlıq — kimə müraciət etdiyiniz və sizin kim olduğunuz
• Sənədin adı — "Şikayət"
• Hadisənin təsviri — hüquq pozuntusunun mahiyyəti
• Hüquqi əsaslandırma — qanun və qaydalara istinad
• Tələb hissəsi — nə edilməsini istədiyiniz
• Əlavələr — sübutlar və digər sənədlər
• Tarix və imza

Bu struktur həm oxunaqlılığı artırır, həm də dövlət orqanına şikayət verərkən müraciətin ciddiliyini göstərir.

Hadisəni necə təsvir etmək lazımdır?

Şikayətdə həyat hekayəsini danışmağa ehtiyac yoxdur. Faktlar qısa, ardıcıl və aydın verilməlidir. Müraciəti oxuyan şəxs hadisəni ilk dəfə görür, buna görə tarixlər, baş vermiş hərəkət və ya hərəkətsizlik, sizin hüququnuza təsiri və nəticə sadə dildə izah edilməlidir.

Yaxşı şikayət nümunəsi emosional cümlələrə deyil, sübut oluna bilən faktlara əsaslanır. Hər faktı imkan daxilində sənəd, yazışma, foto, qərar və ya digər sübutlarla dəstəkləmək daha yaxşıdır.

Qanunlara istinad niyə vacibdir?

Şikayətdə qanunlara istinad etmək mövqeyinizi gücləndirir və müraciətin təsirini artırır. Vətəndaşların müraciət etmək hüququ Azərbaycan qanunvericiliyində tanınır və "Vətəndaşların müraciətləri haqqında" qanun müraciətlərin verilməsi və baxılması qaydalarını müəyyən edir.

Məhz buna görə, tələblərinizi yazarkən mümkün olduqda hüquqlarınızı qoruyan normativ aktlara istinad edin. Bu, həm əsaslandırılmış cavab almaq şansını artırır, həm də müraciətinizin formal şəkildə deyil, mahiyyəti üzrə araşdırılmasına kömək edir.

Məsələn, tibb müəssisəsi, məktəb, icra hakimiyyəti, bələdiyyə, polis və ya digər qurumla bağlı şikayət yazırsınızsa, həmin sahəni tənzimləyən qanunu ayrıca göstərmək daha güclü nəticə verə bilər.

Tələb hissəsini necə yazmaq lazımdır?

Bir çox şəxs tələbi çox ümumi yazır: "müvafiq tədbir görülməsini xahiş edirəm". Bu isə əksər hallarda zəif formulə olunmuş tələb sayılır. Çünki qarşı tərəf sizin konkret hansı nəticəni gözlədiyinizi anlamaya bilər.

Daha düzgün yanaşma budur ki, tələblərinizi ayrıca və maddələrlə göstərin:

• Müraciət üzrə araşdırma aparılsın.
• Hüquq pozuntusuna hüquqi qiymət verilsin.
• Qərarın və ya araşdırmanın nəticəsi mənə yazılı şəkildə təqdim edilsin.
• Qanun pozuntusuna yol vermiş şəxslər barəsində tədbir görülsün.
• Mənə əsaslandırılmış cavab göndərilsin.

Bu cür yanaşma inzibati şikayət qaydası baxımından da daha faydalıdır, çünki sonradan yuxarı instansiyaya müraciət etdikdə əvvəlki tələbləriniz aydın görünür.

Müraciətə baxılma müddəti və vətəndaşın hüquqları

Vətəndaş müraciətlərinə adətən ən gec 15 iş günü müddətində, əlavə öyrənilmə və yoxlanılma tələb edən hallarda isə ən gec 30 iş günü müddətində baxılır. Buna görə müraciətə baxılma müddətini nəzarətdə saxlamaq üçün qeydiyyat nömrəsini və daxilolma tarixini mütləq götürün.

Vətəndaşın müraciətinə baxılan zaman bir sıra hüquqları vardır:

• Müraciətin qeydiyyat nömrəsi və daxilolma tarixi barədə məlumat almaq.
• Müraciətə aid materiallarla qanunda nəzərdə tutulan həddə tanış olmaq.
• Qəbul edilmiş qərarla razılaşmadıqda ondan inzibati və ya məhkəmə qaydasında şikayət vermək.
• Müraciətə əsaslandırılmış cavab tələb etmək — qanuna görə müraciətdə göstərilən məsələyə baxılıb əsaslandırılmış cavab verildikdə müraciət baxılmış hesab olunur.

Təkrar müraciətlər barədə nəyi bilməlisiniz?

Eyni məzmunlu müraciətləri çoxsaylı orqanlara eyni vaxtda göndərmək adətən effektiv olmur. Əksinə, bu, məsələnin həllini uzada və müraciətin təsirini azalda bilər. Daha düzgün yol əvvəlcə aidiyyəti üzrə səlahiyyətli orqana müraciət etmək, nəticədən narazı qaldıqda isə yuxarı instansiyaya keçməkdir.

Qanunvericiliyə görə, bir il ərzində eyni məsələ üzrə üç dəfə əsaslandırılmış cavab verilibsə və yeni hal göstərilmirsə, təkrar müraciət baxılmamış saxlanıla bilər. Bu səbəbdən hər yeni şikayət ya yeni fakt, ya yeni sübut, ya da yeni hüquqi əsas üzərində qurulmalıdır.

Nəticə

Probleminizin həllində həqiqətən maraqlısınızsa, şikayətinizi ciddi hazırlayın. Özünüzü kömək istəyən çarəsiz şəxs kimi deyil, hüquqlarını bilən və həmin hüquqların təmin olunmasını tələb edən vətəndaş kimi təqdim edin.

Unutmayın: şikayət yazmaq sadəcə formal müraciət etmək deyil. Düzgün şikayət tərtibi, konkret tələb, hüquqi əsaslandırma və müddətlərə nəzarət çox vaxt nəticəyə birbaşa təsir edir. Yaxşı hazırlanmış hüquqi şikayət ərizəsi problemin həllinə gedən yolun ən vacib mərhələsidir.

Bu məqalə ümumi məlumat məqsədilə hazırlanmışdır və fərdi hüquqi məsləhəti əvəz edə bilməz.